|
Nog steeds weten veel mensen niet wat een steel
guitar of een pedal steel guitar is. Geen wonder, want deze instrumenten zijn
aanmerkelijk “jonger” dan bijvoorbeeld een orgel, viool, piano of gitaar en
derhalve dus minder “ingeburgerd” in allerlei muzieksoorten. De steel guitar
zonder pedalen is –door haar historie- nog het meest bekend: de Hawaiian
steel guitar, in de volksmond beter bekend als de “Hawaii gitaar”. Omdat dit
type ter bespeling vaak op schoot (Engels / Amerikaans: lap) wordt gelegd,
kennen velen het ook als de “lap steel guitar”. |
|
Wat de PEDAL steel guitar betreft : heel veel
mensen hebben dit instrument vaak gehoord (en soms op TV gezien), zonder zich
te beseffen welk instrument dit was. Bijna iedereen kent wel het nummer
“Teach your children” van Crosby, Stills, Nash & Young, waarin de intro,
de instrumentale solo en de “ending” op een pedal steel guitar worden
gespeeld. Of
het nummer “Top of the world” van The Carpenters. Het
jongere publiek kent ongetwijfeld Sheryl Crow’s “All I wanna do”, waarin de
pedal steel guitar voortdurend aanwezig is. De beroemde artiest Eric Clapton
nam het –inmiddels over de hele wereld bekend geworden- nummer “Tears in
heaven” tweemaal op: de “studio” versie zit boordevol pedal steel guitar. The
Byrds, Bob Dylan, The Rolling Stones, The Eagles, allemaal hebben ze opnamen
gemaakt met pedal steel guitar solo’s en begeleiding. Deze lijst kan worden
aangevuld met nog vele tientallen bekende namen. De momenteel populaire
zanger Robbie Williams nam onlangs ook een hit op met pedal steel guitar
begeleiding en was hiermee zelfs “live” te zien. |
|
Ook in Nederland is en wordt de pedal steel
guitar regelmatig gebruikt voor opnamen. Het nummer “Mississippi” van
Pussycat kent bijna iedereen. The Cats, BZN, Dimitri van Toren, Don Rosenbaum
en andere bekende artiesten namen vele jaren geleden al nummers op met pedal
steel guitar begeleiding. Later ook De Amazing Stroopwafels, Marco Borsato en
zelfs Lee Towers, Normaal, De Kast en De Dijk. Rob de Nijs heeft al enkele
jaren een pedal steel guitarist in zijn band. Onlangs bracht de groep Abel
een nummer uit met een ijzersterke pedal steel guitar begeleiding. |
|
Mensen die op de hoogte zijn met country muziek,
kennen bijna allemaal de pedal steel guitar (en in oudere country muziek de
steel guitar zonder pedalen, ofwel de “non pedal” steel guitar). |
|
Het instrument is in bepaalde perioden zo
intensief in de country muziek toegepast, dat velen het als een puur country
muziekinstrument bestempelen. Sommigen gaan zelfs zover, dat ze country
muziek zonder pedal steel guitar geen echte country muziek vinden. |
|
Ondanks het feit, dat veel country
muziekliefhebbers de pedal steel guitar qua klank kennen, weten ze veelal
niet hoe het instrument werkt. |
|
Hieronder probeer ik op 4 verschillende manieren
uit te leggen wat een steel guitar is en wat een pedal steel guitar is
(manieren 3 en 4 zijn het meest beknopt): |
|
1. VOOR HEN, DIE NIETS OF WEINIG
VAN SNAARINSTRUMENTEN AFWETEN: |
|
Nagenoeg
ALLE snaarinstrumenten zijn voorzien van dikke en dunnere snaren. Bij GELIJKE spanning brengen dikke
snaren LAGERE tonen voort dan dunne snaren. |
|
Er zijn 2 manieren om de toonhoogte van een snaar te wijzigen: a.
Wijzigen van de werkzame snaarlengte: een korte snaar
produceert een hogere toon dan een langere snaar. b.
Wijzigen van de snaarspanning: een strakke snaar
produceert een hogere toon dan een minder strak gespannen snaar. |
|
Bij de “gewone” gitaar maakt men in hoofdzaak
gebruik van vorm a.: men drukt de snaar op één der staafjes in de gitaarhals
(de zogenaamde “frets”) en verkort aldus de werkzame (ofwel vrij trillende)
snaarlengte. Hierdoor ontstaat bij aantokkelen een hogere toon dan wanneer
men de snaar over haar volledige lengte laat trillen. |
|
Bij de STEEL guitar (zowel “pedal” als “non
pedal”) maakt men eveneens gebruik van vorm a.: men drukt een –meestal
STALEN- speelstaaf op de snaar en verkort aldus de werkzame snaarlengte.
Hierdoor ontstaat bij aantokkelen een hogere toon dan wanneer men de snaar
over haar volledige lengte laat trillen |
|
Bij de PEDAL STEEL guitar maakt men gebruik van
zowel vorm a. als vorm b.: men maakt zowel gebruik van een speelstaaf als van
het verhogen of verlagen van de snaarspanning, om de toonhoogte te wijzigen.
De spanningsverandering wordt bewerkstelligd met behulp van een met pedalen
en kniehefbomen verbonden mechanisme. |
|
Bij het voorgaande moeten evenwel de volgende kanttekeningen
worden geplaatst: |
|
Vorm b. wordt ook bij “gewone” gitaren gebruikt,
bijvoorbeeld als men de snaren oprekt, door de snaren zijdelings weg te
drukken of te trekken met behulp van de hand die de snaren op de frets drukt.
Ook gebruikt men hiervoor –mits aanwezig- een speciaal mechanisme, zoals de
zogenaamde “tremolo arm” of “string bender”. |
|
Het gebruik van een speelstaaf om de werkzame
snaarlengte te wijzigen wordt ook op de “gewone” gitaar gebruikt. In dat
geval spreken we van een “slide” of “bottleneck” gitaar. |
|
KENMERKEND VOOR DE STEEL GUITAR (zowel “pedal”
als “non pedal”) is, dat de snaren zo HOOG BOVEN DE GITAARHALS zijn
aangebracht, dat de snaren tijdens het bespeeld worden de hals niet kunnen
raken EN dat het instrument, tijdens het bespeeld worden, altijd een min of
meer HORIZONTALE POSITIE inneemt. |
|
2. UITGEBREIDE UITLEG VAN DE STEEL GUITAR EN DE PEDAL STEEL GUITAR: |
|
Een (‘non pedal”) STEEL guitar is een –nagenoeg
horizontaal liggende en veelal op pootjes staande- variant op de “gewone”
gitaar en is meestal in een akkoord gestemd. |
|
Bij de STEEL guitar worden de door de snaren
–bij aantokkelen- voortgebrachte tonen niet bepaald door de snaren op in de
gitaarhals aangebrachte staafjes ("frets”) te drukken, maar door een
–meestal STALEN- staaf op de snaren te plaatsen. Zowel bij de “gewone” gitaar
als bij de STEEL guitar, geven snaren met een kortere trillende lengte een
hogere toon dan bij een langere trillende lengte. |
|
De speelstaaf heet in het Engels / Amerikaans
“play bar” of “steel bar”. De naam van de STEEL guitar komt voort uit het
bespelen ervan met behulp van de STEEL bar. |
|
De speelstaaf kan glijdend over de snaren worden
heen en weer bewogen, waardoor de –voor de steel guitar zo karakteristieke-
glijdende toonverbinding (“glissando”) ontstaat. De Duitse benaming voor de
steel bar is dan ook heel terecht “Gleitstahl”. |
|
Om ervoor te zorgen, dat door de druk van de
speelstaaf de snaren niet op de gitaarhals worden gedrukt, zijn de snaren van
de steel guitar altijd VERHOOGD boven de hals aangebracht. Hiertoe gebruikt
men een hogere brug en kam (de beide steunpunten van de snaren) dan bij de
“gewone” gitaar. |
|
In verband met de oorspronkelijke plaats van ontdekking / uitvinding en
eerste |
|
De met behulp van de “steel bar” bespeelde
gitaar wordt in feite alleen een STEEL guitar genoemd, als het instrument
tijdens het bespeeld worden min of meer HORIZONTAAL LIGT EN DE SNAREN
VERHOOGD BOVEN DE GITAARHALS LIGGEN. Zodra de snaren nauwelijks verhoogd
boven de gitaarhals liggen en het instrument in de ”normale gitaar” houding
wordt bespeeld, spreken we in feite van een “slide” of “bottleneck” gitaar. |
|
Een PEDAL STEEL guitar is een STEEL guitar met
een –meestal rechthoekige- kast op pootjes, waarbij de kast en de gitaarhals
tot één geheel zijn geïntegreerd en waarbij akkoorden en toonhoogten niet
alleen kunnen worden gevarieerd door het bewegen van de speelstaaf, maar
tevens door het intrappen van PEDALEN en / of het indrukken van kniehefbomen.
Hierdoor is het aantal verkrijgbare akkoorden en akkoordverbindingen vele
malen groter dan op de “non pedal” steel guitar. Voorts kunnen op de PEDAL
STEEL guitar vele MUZIKALE EFFECTEN worden verkregen, die op de “non pedal”
steel guitar niet mogelijk zijn. |
|
Een PEDAL STEEL guitar is een –meestal in een
akkoord gestemde- horizontale gitaar op pootjes, waarbij de gitaarhals en de
–meestal rechthoekige- kast tot één geheel zijn geïntegreerd en waarbij de
door de –omhoog gebrachte- snaren voortgebrachte toonhoogten op 2 manieren
kunnen worden bepaald: enerzijds door de plaatsing van een –meestal STALEN-
speelstaaf op de snaren en anderzijds door het met behulp van PEDALEN en / of
kniehefbomen wijzigen van de snaarspanning. |
|
Bij de “gewone” gitaar varieert men de
akkoordsamenstelling door wijziging van de “vingerzetting” op de gitaarhals. |
|
Bij de PEDAL STEEL guitar varieert men de
akkoordsamenstelling door het met behulp van PEDALEN en /of kniehefbomen
wijzigen van de snaarspanning. |
|
4. UITLEG VAN DE PEDAL STEEL
GUITAR VANUIT DE HAWAIIAN (STEEL) GUITAR: |
|
Een PEDAL steel guitar is een soort Hawaiian
(steel) guitar op pootjes, waarbij de voortgebrachte tonen en akkoorden,
naast op de “Hawaiian” manier, ook kunnen worden gewijzigd met behulp van een
door PEDALEN en / of kniehefbomen bediend mechanisme. |
|
---------------------------------------------- |
|
- EEN AKOESTISCHE STEEL GUITAR IS IN HAAR
OORSPRONKELIJKE VORM EEN GEWONE AKOESTISCHE GITAAR, WAARVAN DE DOOR DE SNAREN
VOORTGEBRACHTE TOONHOOGTEN DOOR DE
PLAATSING VAN EEN SPEELSTAAF WORDEN BEPAALD, WAARBIJ DE SNAREN HOGER BOVEN DE
GITAARHALS LIGGEN DAN BIJ DE GEWONE GITAAR, WAARBIJ HET INSTRUMENT MEESTAL IN
EEN AKKOORD GESTEMD STAAT EN WAARBIJ HET INSTRUMENT, TIJDENS HET BESPEELD
WORDEN, NAGENOEG OF GEHEEL HORIZONTAAL LIGT. |
|
- EEN RESOPHONIC (OF DOBRO) STEEL GUITAR
IS HETZELFDE INSTRUMENT ALS BOVEN, ECHTER VOORZIEN VAN ÉÉN OF MEERDERE INWENDIG
AANGEBRACHTE METALEN CONUSSEN, OM DE GELUIDSSTERKTE VAN HET INSTRUMENT TE
VERGROTEN. ER BESTAAN SEDERT LANGE TIJD OOK ELEKTRISCH VERSTERKTE EXEMPLAREN.
|
|
- EEN ELEKTRISCHE STEEL GUITAR IS EEN STEEL GUITAR, WELKE MEESTAL IS
UITGEVOERD MET EEN MASSIEVE “BODY” EN IS VOORZIEN VAN EEN MAGNETISCHE PICKUP
(ELEMENT OF TOONAFNEMER) OM HET GELUID VAN DE SNAREN “VIA EEN SNOER NAAR EEN
VERSTERKER” OVER TE BRENGEN. BIJ DE ELEKTRISCHE STEEL GUITAR ZIJN DE HALS EN
DE “BODY” VAAK TOT ÉÉN GEHEEL GEÏNTEGREERD. DE BODY STAAT VAAK OP POOTJES. |
|
- EEN PEDAL STEEL GUITAR IS EEN ELEKTRISCHE STEEL GUITAR, WAARBIJ DE
VOORTGEBRACHTE TONEN / AKKOORDEN KUNNEN WORDEN GEWIJZIGD MET BEHULP VAN EEN
MET PEDALEN / KNIEHEFBOMEN VERBONDEN MECHANISME.DE -ALTIJD KASTVORMIGE- BODY STAAT
HIERBIJ ALTIJD OP POOTJES. |
|
- EEN “PEDABRO” IS EEN KRUISING TUSSEN EEN PEDAL STEEL GUITAR EN EEN
RESOPHONIC (OF DOBRO) STEEL GUITAR. |
|
--------------------------------------- |
|
Vaak gestelde vragen en de
beantwoording daarvan: |
|
A. WAAROM PEDALEN EN
KNIEHEFBOMEN? |
|
Antwoord: Men kan met één voet maximaal 2
pedalen gelijk bedienen. De andere voet heeft men doorgaans nodig voor een
voetbediende geluidssterkteregelaar (zie punt D. hieronder). Wil men een met
behulp van 1 pedaal (of 2 pedalen) verkregen akkoord verder wijzigen, dan kan
dat door het bedienen van één of meerdere kniehefbomen tijdens het ingetrapt
houden van het pedaal (of de pedalen). De kniehefbomen kunnen ook los van de
pedalen worden gebruikt. |
|
B. WAAROM HEEFT DE ENE
PEDAL STEEL GUITAR 1 HALS EN DE ANDERE 2 HALZEN? |
|
Antwoord: Op de pedal steel guitar met 1 hals
speelt men in hoofdzaak country en aanverwante muziek, omdat de stemming en
“pedal setup” (de wijze waarop de pedalen en kniehefbomen zijn aangesloten)
zich daarvoor het beste lenen. |
|
Bij een pedal steel guitar met 2 halzen staan de
beide halzen in een verschillend akkoord gestemd. Tevens zijn de bijbehorende
pedalen op de ene hals volkomen anders aangesloten dan op de andere hals. De
“tweede” hals leent zich door de andere stemming en “pedal setup” beter voor
het spelen van jazz-achtige muziek, blues en rock & roll (en zelfs
klassieke muziek). |
|
Opgemerkt dient te worden, dat er reeds geruime
tijd pedal steel guitar uitvoeringen zijn, die de mogelijkheid in zich hebben
om op één hals (met een aangepaste pedal setup en soms met meer snaren dan
gebruikelijk) alle muziekstijlen te spelen. |
|
C. WAAROM HEEFT DE ENE PEDAL STEEL GUITAR
MEER PEDALEN EN / OF KNIEHEFBOMEN DAN DE ANDERE? |
|
Antwoord: Elk pedaal / elke kniehefboom
vertegenwoordigt tenminste 1 akkoordvorm. Hoe groter het aantal pedalen /
kniehefbomen, hoe meer akkoord(samenstellings-)mogelijkheden. |
|
Bovendien geeft het intrappen van pedalen / het indrukken
van kniehefbomen een bepaald muzikaal EFFECT. Hoe groter het aantal pedalen /
kniehefbomen, hoe groter het aantal verkrijgbare muzikale effecten. |
|
D. WAARVOOR DIENT HET PEDAAL ONDER DE RECHTER
VOET (bij rechts spelenden)? |
|
Antwoord: dat is een zogenaamd “VOLUMEPEDAAL”
voor de geluidssterkteregeling. Hoewel het dient voor het regelen van de
geluidssterkte van de voortgebrachte muziek alsmede voor expressieve
doeleinden, is het in hoofdzaak bedoeld om de voortgebrachte klanken te
kunnen “sustainen”, dat wil zeggen: op één bepaald uitgangsniveau te houden
als het geluid van de snaren na het aantokkelen wegsterft. |
|
E. BIJ DE GEWONE GITAAR ZIJN IN DE HALS
METALEN STAAFJES AANGEBRACHT. BIJ DE STEEL GUITAR ZIJN DAT MEESTAL AFGEBEELDE
VLAKKE STREEPJES, WELKE DOOR DE HOGE LIGGING VAN DE SNAREN TOCH NIET KUNNEN
WORDEN AANGERAAKT. HOE ZIT DIT? |
|
Antwoord: De streepjes worden inderdaad niet
aangeraakt en dienen alleen ter oriëntatie om de “steel bar” gemakkelijk op
de juiste plaats te kunnen leggen. |
|
---------------------------------- |
|
VOOR HEN DIE NOG MEER
WILLEN WETEN: |
|
Bezoekt onze pagina “STEEL
GUITAR WRITINGS” en leest het artikel |
|
|